Roger Raveel

Op de valreep met de trein naar Arnhem, het regent, toch is het zwoel voor de tijd van het jaar. Het is de laatste dag van de expositie van de negentig jarige Belgische kunstenaar Roger Raveel. Deze kunstenaar heeft in zijn leven verschillende kunststromingen meegemaakt.
Ik vind veel prachtig. Ik ben er als het nog niet zo druk is, en ik ben er wanneer het heel druk is, tot aan het einde, als het publiek wegsijpelt en ik weer loop door lege zalen, op een paar nakomers na, of mensen zoals ik, die gewoon lang zijn gebleven.
Geboeid ben ik door het lef in Roger Raveels werk.
Schilderijen, langschappen, portretten, en direct al in het begin, komt de abstracte streek naar voren. Ja, het lijkt alsof het begonnen is bij de palen. Opeens is een paal een streep, meer dan alleen een paal die de schutting omheint, de paal wordt een symbool van de beperking.

kopie-y600van-snc02837.jpg

kopie-600-paaltjes-van-1954-in-1975-uit-1975-snc02918.jpg 

Aan de ene kant het modelleren en weergeven van de werkelijkheid, aan de andere kant het besef dat de algehele werkelijkheid van hier en nu zich niet laat vangen in een afbeelding, de onmacht en het loslaten, het lacherige en humoristische spelen met het nu, een kapstok op een doek, een vogelkooi.

Roger Raveel verheft de streep tot paal, tot mens, tot horizon, tot breuk, tot overkant, tot niks of nee, tot toch wel weer wat.
Het zwarte vierkant van Malevitsj is wit, dan weer rood, en in verschillende kleuren, het worden abstracte vlakken, kleuren zijn benadrukt als kleur, doordat hij veel primaire kleuren gebruikt. Alsof hij de wereld op het doek opnieuw indeelt, dit is een tafel, dit is een stoel, en dit is ‘een wit vlak’ op een stoel. En dat witte vlak ‘rust’ op de stoel.

kopie-600-het-vierkant-rust-even-uit-1971-snc02923.jpg
Het vierkant rust even uit (1971)

Een schilderij in een schilderij, een man die ernaar kijkt, een venster, we kijken mee met de man vanuit het venster en toch zien we de man ook op de rug. En achter ons is er iemand die onze ruggen ziet terwijl wij kijken naar de rug van een man die door het venster kijkt. Kunst houdt niet op bij het doek.

kopie-van-snc03014.jpg

kopie600-van-snc02892.jpg 

Een vogelkooi is tegen een doek gespijkerd, de levende parkieten hebben geen weet van de ogen die hun bekijken als deel van een kunstobject, onder hen is een kat geschilderd die behoedzaam hun kant op sluipt. De kat is onecht, evenals het schilderij onecht is, een afbeelding is een onecht leven.
Even is het alsof de kunstenaar ons dat wil zeggen, niets kan het echte leven doen namaken. Geen schilderij weegt het op tegen het echte bestaan. De werkelijke paal tegen een visueel landschap op doek. Een kapstok, de lijst, en dan is er opeens een scheur geschilderd en is het leeg, het is een doek, enkel visueel.
De pentekeningen van inkt, potlood en kleurpotloden lijken studies en observaties van de werkelijkheid. Weer die werkelijkheid. Daar speelt de kunstenaar mee.

Heel wonderlijk om te beseffen dat hij door de vlekken en de strepen meer de werkelijkheid benadert dan als het realistisch uitgebeeld is. Raveel schilderde strepen, vlakken als beweging, al voor dit als action painting bekend was. Een realistisch schilderij lijkt te beperkt in haar werking, en de suggestiviteit levert de kijker over aan eigen verbeeldingskracht en die blijkt groter, veel groter dan de kijker beseft. Er is een lijn met vlekken, en die vlekken kijken.

kopie-y600-man-met-pet-en-zwartvierkant-1960-snc02845.jpg
Man met pet en wart vierkant (1960)

kopie-y600-zondertitel1979-snc03020.jpg 

De Nieuwe Visie, ook wel de Nieuwe Figuratie genoemd is ontstaan in de jaren 60, direct na of naast de Cobrabeweging, maar in tegenstelling tot de Cobrabeweging die haar inspiratie haalde uit de onbedorven kinderen en geesteszieken, immers de maatschappij met haar oorlogen was door en door bedorven, ging de Nieuwe Visie uit van kijken denken voelen, omdat een nieuwe tijd begon waarin steeds meer de techniek de hoofdrol speelt. Dat uitte zich in een nieuwe manier van omgaan met de werkelijkheid en dus ook in de kunst. Een optisch wit vlak, kijken, denken, voelen.

kopie600-van-snc02844.jpg 

De vlakken doen me denken aan het zwarte vierkant (uit 1913) van Malevitsj, die bij het ontstaan van Suprematisme, uitging van het gevoel dat de techniek oproept. Maar de witte vlakken van Raveel plastificeren ook beweging, verbeeldt de leegte, de hapering, de hiaat, de afwezigheid. Raveel maakt gebruik van spiegels om de omgeving bij het werk te betrekken. De voedingsbodem van inzicht en inspiratie is dezelfde als waarin Rauschenberg zijn schilderijen maakte, loskomen van het schilderij en iets reëels er aan plakken.
Het is een andere tijd dan het zwarte vierkant van Malevitsj, waarin het loslaten van realisme en een fascinatie in machines en techniek de drijfveer was, wat leidde tot Kubisme en Constructivisme en waarin Mondriaan, de appelboom abstraheerde tot vlakken. Mondriaan is terug te zien in het werk van Raveel, ook in een groot werk ‘de opstand tegen de gevestigde orde’ zie je spandoeken die doen denken aan de vlakken en kleuren van Mondriaan. In het doek is ook een klein fragment te zien van een klassiek realistisch schilderij, Raveel maakt hierin gebruik van stijlcontrasten, (zie ook: een boer met een pet en een rood vlak van Mondraan). Het toepassen van verschillende stijlcontrasten refereert naar werk van Saul Steinberg, alsof in deze tijd stijlen tegelijkertijd bedacht werden.

kopiey600-zelfbeschouwing2002-snc02938.jpg 

Er is een portret gemaakt naar de optische waarneming. Een zelfportret. Maar in zijn gezicht is een kleine spiegel geplaatst en opeens sta je naar jezelf te kijken in plaats van naar een zelfportret van de schilder.

Tekeningen van oostindische inkt, ook hier gaat het niet om de schoonheid maar wat je ermee wilt zeggen. En alsof Roger Raveel bedoelt, dat het niet om het mooie plaatje gaat, maar wat je ermee wilt zeggen, het is een handschrift, hoe lelijk ook, alles wat je schrijft, tekent, wil iets zeggen, tegelijkertijd ontkom je niet aan je eigen eerlijkheid en ook schaduw.

kopie-600-lineaire-orde-en-gevlekte-chaos-1963-1964-snc02963.jpg
Titel: Lineaire orde en gevlekte chaos 1963-1964

kopiey600-beertje-1951-snc02981.jpg
Beertje (1951)

De speelgoedbeer op een schilderij, is niet alleen een speelgoedbeer, bijna statisch wordt hij weergegeven, wordt een vorm, en Roger Raveel gaat door op die vorm, de vorm wordt vorm en daardoor meer dan vorm alleen, geen vertrouwenwekkende zachtheid van de beer of schattigheid, geen bekende vertrouwde herkenning, maar absorberende koelheid van vervreemding, die botst in je eigen herinnering van wat een speelgoedbeer is, het is onaangenaam. Je moet er zelf een invulling aan geven, en hierin laat Rogel Raveel je in de steek, dat is niet in de steek laten zoals wat wij kennen, maar een in het diepe gooien, zoek zelf, kijk. En dat is de hele tentoonstelling, hij nodigt de bezoeker, de kijker uit tot kijken, het raamkozijn op het doek, de man die in de verte kijkt, je kijkt mee. Niet alsof het schilderij wil zeggen, kijk naar mij, maar alsof het wil zeggen, kijk mee!

Roger Raveel heeft de tijd meegemaakt dat kunst losbreekt uit haar stramien van ambacht, en dat in kunst alles gebruikt kan worden, alles kan, terwijl kunst momenteel moet hebben van beperkingen, nu zit de hedendaagse kunstenaar met het probleem dat alles kan, en wordt daarentegen de beperking weer opgezocht.

In het plakboek dat er ligt lees ik dat tijdens de opening van de expo in Arnhem, het bekende schilderij van Raveel, de opstand tegen de gevestigde orde, door kunstacademiestudenten is nagebootst met een echte optocht als hommage aan Raveel. 

tekst: Diana de Vries
foto’s van werk van Raveel met een smartphone:

 

kopie-y600van-snc02875.jpg
Vader (1960)

kopie-600-vader-in-een-moderne-leegte-1967-potlood-inkt-snc02876.jpg
Vader in moderne leegte (1967)

kopie-600-een-vreemdehoek-in-een-tekening-1959-snc02840.jpg
Vreemde hoek in een tekening (1959)

kopie600-van-snc03006.jpg
Hoogspanning (1987) 

kopie600-van-snc02843.jpg

kopie600-langs-het-koren-tot-in-het-rood-1970-tot-1986-snc02931.jpg
Langs het koren tot in het rood 1970-1988

kopie600-hoe-vind-je-mijn-schilderijtje-voordelig-gekocht-1967-snc02914.jpg
Hoe vind je mijn schilderijtje, voordelig gekocht? (1967)

kopie-y600van-snc02913.jpg
Open venster (1971)

kopie600-stier-1957-olieverf-op-hardboardsnc02862.jpg
Stier (1957)

kopiey600-vader-voor-het-vensterschilderij-1972-snc02909.jpg
Vader voor het venster (1972)

kopie-600-de-schilderijenoptocht-van-1978-te-machelen-aan-de-leie-van-snc02942.jpg
De schilderijenoptocht van 1978 te Machelen-aan-de-Leie (1978)

3 reacties op “Roger Raveel”

  1. Esther de vries schrijft:

    Super, mooi verhaal !
    Mooie expositie!!
    Heel mooi uitgelicht!

  2. Wouter van Scherpenberg schrijft:

    Dit is bijzonder ik voel me ge troffen en het is een tuiskomst
    Na ontberingen vind je liefde geland

    wouter van s

  3. diana schrijft:

    dank jullie wel en wouter ook jij bedankt voor je prachtige reactie!

Reageer